دنیای هنر معاصر فراتر از بومهای نقاشی و مجسمههای سنگی است. در میان تمام سبکهای هنری، پرفورمنس آرت (Performance Art) یا «هنر اجرا» یکی از چالشبرانگیزترین و در عین حال تاثیرگذارترین رسانههای هنری است که مرز بین هنرمند، اثر و مخاطب را از بین میبرد. اما واقعاً چه چیزی یک اجرا را به «پرفورمنس آرت» تبدیل میکند؟ با ما در این مقاله از وبلاگ سلمک همراه باشید.
تعریف دقیق پرفورمنس آرت به زبان ساده
دنیای هنر معاصر فراتر از قابهای نقاشی و صحنههای مجلل تئاتر است. اگر روزی در یک گالری یا حتی در خیابان با هنرمندی روبرو شدید که ساعتها در سکوت به چشمان رهگذران خیره شده یا با حرکاتی خاص، پیامی سیاسی یا اجتماعی را منتقل میکند، شما شاهد یک پرفورمنس هنری هستید. اما ریشه این هنر کجاست و چه چیزی یک فرد را به یک پرفورمر تبدیل میکند؟ پرفورمنس هنری یا «هنر اجرا»، گونهای از هنر است که در آن «عمل» هنرمند، اثر هنری را میسازد. برخلاف نقاشی که محصول نهایی (تابلو) مهم است، در اینجا خودِ فرآیند اجرا اهمیت دارد. این هنر در دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ میلادی به عنوان راهی برای اعتراض به تجاریشدن هنر شکل گرفت؛ هنری که فروختنی نیست و فقط در لحظه تجربه میشود.
پرفورمنس آرت هنری است که در آن «عمل» هنرمند، اثر هنری را خلق میکند. برخلاف نقاشی که محصول نهایی آن یک تابلو است، در هنر اجرا، خودِ فرآیند و اتفاقی که در لحظه میافتد، اصلِ هنر است. در این سبک، هنرمند از بدن خود به عنوان ابزار اصلی استفاده میکند تا پیامی سیاسی، اجتماعی یا فلسفی را منتقل کند.
پرفورمر کیست و چه وظیفهای دارد؟
بسیاری میپرسند که پرفورمر کیست؟ به زبان ساده، پرفورمر هنرمندی است که از “بدن” خود به عنوان متریال اصلی استفاده میکند. او نه بازیگر است، نه مجسمه؛ بلکه عاملی است که یک ایده مفهومی را در مکان و زمانی مشخص به اجرا در میآورد.
ویژگیهای یک پرفورمر حرفهای:
-
تمرکز بالا: توانایی کنترل بدن و ذهن برای مدت طولانی.
-
صداقت: پرفورمر نباید تظاهر کند؛ او باید تجربه واقعی خود (درد، خستگی، شادی) را به نمایش بگذارد.
-
ارتباط با محیط: درک عمیق از فضایی که در آن اجرا میکند.
۴ عنصر اصلی در هر پرفورمنس آرت
برای اینکه یک فعالیت را در دسته پرفورمنس قرار دهیم، معمولاً چهار رکن اصلی حضور دارند:
- زمان: اجرا همیشه در یک بازه زمانی مشخص (از چند دقیقه تا چندین روز) رخ میدهد.
- فضا: مکان اجرا (گالری، خیابان یا فضای باز) بخشی از معنای اثر است.
- بدن هنرمند: بدن به جای قلممو یا تیشه مجسمهسازی عمل میکند.
- رابطه با مخاطب: در بسیاری از پرفورمنسها، حضور یا حتی دخالت تماشاگر، اثر را کامل میکند.
تفاوت پرفورمنس آرت با تئاتر؛ مرزی باریک اما حیاتی
بسیاری از افراد پرفورمنس را با تئاتر اشتباه میگیرند، اما تفاوتهای بنیادینی وجود دارد:
- شخصیتپردازی: در تئاتر، بازیگر نقش کسی دیگر را بازی میکند، اما در پرفورمنس، هنرمند «خودش» است و تظاهر نمیکند.
- تکرارپذیری: تئاتر شبهای متوالی تکرار میشود، اما پرفورمنس آرت اغلب یک اتفاق یکباره و غیرقابل تکرار دقیق است.
- متن و سناریو: تئاتر بر پایه نمایشنامه است، در حالی که پرفورمنس بر پایه ایدههای مفهومی و گاهی بداههپردازی است.
هنرمندان جریانساز؛ مارینا آبراموویچ
نمیتوان از پرفورمنس آرت حرف زد و نامی از مارینا آبراموویچ نبرد. او که خود را «مادر پرفورمنس آرت» مینامد، با آثاری همچون «هنرمند حاضر است»، توانست تحمل بدن و قدرت نگاه را به رخ جهانیان بکشد. او در این اجرا، ۷۳۶ ساعت روی یک صندلی نشست و فقط با نگاه با مخاطبان ارتباط برقرار کرد، بدون اینکه کلمهای حرف بزند.
نتیجهگیری
پرفورمنس آرت، هنرِ «بودن» در لحظه است. این سبک هنری به ما میآموزد که هنر میتواند گذرا باشد اما تاثیری ابدی بر ذهن مخاطب بگذارد. اگر به دنبال تجربهای فراتر از زیباییشناسی سنتی هستید، تماشای یک پرفورمنس آرت میتواند دیدگاه شما را به زندگی و بدن تغییر دهد. همچنین اگر قصد برگزاری پرفورمنس آرت برای برند خود را دارید میتوانید با ما در استودیو سلمک تماس بگیرید
